بررسی آمار 5 سال اخیر نشر کتاب نشان می‌دهد که هرچه در این مدت تلاش شده تعداد عناوین کل کتاب‌های منتشر شده، کاهش پیدا نکند، اما شمارگان کتاب هر سال در مقایسه با سال گذشته کاهش چشمگیری داشته است.
به گزارش جام جم، سه سال قبل، همزمان با بالا رفتن نرخ ارز و افزایش قیمت کاغذ، بحرانی گریبانگیر حوزه نشر شد که نتیجه اش افت محسوس تعداد عناوین منتشر شده در آن سال بود. به دنبال آن، عناوین کتاب به حدود 5 هزار نسخه کاهش یافت و جریان نشر کتاب را با چالشی جدی مواجه کرد. ناشران و کارشناسان حوزه نشر، باوجود مشکلات قبلی، با مشکلی جدید هم روبه رو شدند که تا حدی خارج از کنترل آنها بود. نوسانات ارز، افزایش قیمت کاغذ، افزایش هزینه های چاپ و مهم تر از همه کاهش قدرت خرید مردم، دردسرساز شد. با این حال ناشران که در تمام سال ها در رودررویی با مشکلات آن قدر تجربه کسب کرده بودند، توانستند تا حدی خود را از زیر بار این فشار برهانند و در سال های بعد، باز هم تعداد عناوین منتشر شده در طول سال را به حالت طبیعی برسانند. اما آن مشکلی که بر جای خود ماند، بحران کاهش شمارگان کتاب بود.

براساس آمار رسمی خانه کتاب که به طور اختصاصی در اختیار جام جم قرار گرفته است، در سال 1389، یعنی 5 سال قبل، در حالی که تعداد عناوین منتشر شده در سال، 65 هزار و 94 عنوان بود، کتاب ها در شمارگان متوسط3102نسخه منتشر می شد. سال بعد از آن، یعنی در سال 1390، شمارگان به 68هزارو 698 عنوان رسید که رکورد خوبی در سال های اخیر به لحاظ تعداد شمارگان بوده است. با این حال متوسط شمارگان به 3002 نسخه کاهش یافت.

در سال بحران، یعنی سال 91، شمارگان کتاب از حد متوسط کاهش یافت. تعداد عناوین آن سال به 63 هزار و 894 عنوان نزول کرد و از آن سو، شمارگان متوسط هم عدد 2612 را نشان داد. در سال 92 و بعد از دوران رکود، عناوین کل، باز هم سیر صعودی پیدا کرد و به عدد 66 هزار و 191 عنوان رسید. با این حال سیر نزولی شمارگان همچنان ادامه داشت و کتاب ها در شمارگان متوسط 2407 نسخه چاپ شد. سال گذشته یعنی سال 93، همین روند ادامه داشت و در حالی که تعداد کتاب های منتشر شده در طول سال از 70 هزار عنوان فراتر رفت و به عدد 72 هزار و 935 عنوان رسید، اما شمارگان متوسط به عدد 2105 نسخه رسید.

حذف کتاب از سبد خانوار، چرا؟

در تشریح دلایل کاهش شمارگان کتاب می توان به موارد متعدد پرداخت. کاهش قدرت خرید مردم، کمرنگ شدن کالای کتاب در سبد خانوار، کتاب سازی ناشران، تورم و همچنین کاهش میزان مطالعه مردم شاید مهم ترین دلایل باشند. با این حال «مهدی فیروزان»، مدیرعامل شهرکتاب و عضو هیأت مدیره خانه کتاب، معتقد است دلایل را در مسائل دیگری باید جست و نباید با چنین رویکردی نتایج غلط گرفت.

او در تشریح دلایل کاهش شمارگان کتاب می گوید: فرهنگ ایران، یک فرهنگ شفاهی است و نه مکتوب. از سویی، این که کتاب رقبای بسیاری پیدا کرده است. قبلا کتاب یا عامل درسی بود، یا عامل جمع آوری اطلاعات یا برای پر کردن اوقات فراغت مطالعه می شد. زمانی یک رمان می خواندید یا یک شعر می خواندید و لذت می بردید. اما امروز کتاب با این دیدگاه رقبای جدی پیدا کرده است. شما هر اطلاعاتی را می خواهید، می توانید از اینترنت دریافت کنید و دیگر نیازی نیست مثلا بروید و کتابی درباره جزایر ماداگاسکار بگیرید. همه آن اطلاعات در گوشی تلفن همراه شماست.

فیروزان اضافه می کند: امروز کتاب علیه کتاب شده است. مثلا قبلا یک کتاب آشپزی رزا منتظمی منتشر می شد و شمارگان بالایی داشت. در حالی که الان صدها کتاب درباره آشپزی منتشر می شود. نه تنها راجع به آشپزی، بلکه صدها کتاب درباره آشپزی تایلندی، آشپزی ایتالیایی یا آشپزی چینی منتشر می شود. تنها به این هم محدود نمی شود. حتی صدها کتاب درباره شیرینی پزی، یا تهیه دسر یا حتی کالری غذاها منتشر می شود. در چنین شرایطی طبیعی است کتابی که قبلا شمارگان بالایی داشته، در پدیده کتاب علیه کتاب، شمارگانش کم شود.

مدیرعامل شهر کتاب ادامه می دهد: ما یادمان هست زمانی زیر کرسی می نشستیم و پدرانمان برایمان شاهنامه یا حافظ می خواندند. اما امروز امکانات زیادی برای پر کردن اوقات فراغت وجود دارد. اینترنت، هزاران شبکه تلویزیونی و ماهواره ای و انبوه برنامه های تلفن همراه هرکدام ساعت ها اوقات فراغت را پر می کند. فیروزان با بیان این که ناشران باید در روند چاپ کتاب بازنگری و با تصور دنیای امروز کتاب منتشر کنند، می گوید: نباید با تصور 40 سال قبل کتاب چاپ کرد. آن زمان تنها رقیب کتاب، روزنامه ها و نشریات بودند، اما امروز رقبای جدی برای کتاب پیدا شده است. ما در دنیایی زندگی می کنیم که تفکرات و رویکردهای دنیا عوض شده و با پیش فرض های دیروز نمی توانیم به معالجه دردهای امروز بپردازیم.

محمدرضا گودرزی، نویسنده و منتقد ادبی نیز در تشریح دلایل کاهش شمارگان کتاب عنوان می کند که عوامل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی زیادی را در این موضوع می توان مطرح کرد که در آن دولت، ناشر و خواننده تاثیرگذارند.

او می گوید: در این میان این که خواننده چرا با کتاب بیگانه است برمی گردد به این که براساس مسائل اقتصادی برای خودش کالاها را اولویت بندی می کند. این که نویسنده مخاطب را در نظر نمی گیرد، ناشران سرمایه گذاری نمی کنند و دولت کاغذ نمی دهد، همه و همه می توانند در کاهش شمارگان موثر باشد.

گودرزی همچنین تاکید می کند: مردم خیلی راحت برای یک پیتزا و ساندویچ دست به جیب می شوند، ولی وقتی نوبت به مطالعه می رسد فکر هزار و یک اولویت دیگر به ذهنشان می رسد. (546 بازدید)

انتهای مطلب //

بهره برداری از مطالب وب سایت talimi.net با ذکر ماخذ و درج لینك آزاد است.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

Time limit is exhausted. Please reload the CAPTCHA.